Een reis van de behandelkamer naar academisch onderzoek, en weer terug. Dr. Giana Khalifa sprak met Arabische weduwen en hun inventariseerde hun ervaringen.
Na acht jaar werkzaam te zijn geweest bij het Elah Centrum en vrouwen en families te hebben begeleid bij het verwerken van rouw als gevolg van moord, merkte ik dat bij mij steeds dezelfde vragen werden opgeroepen na de ontmoetingen in de behandelkamer. Wat gebeurt er met een vrouw nadat haar man is vermoord? Hoe bouwt ze zichzelf en haar identiteit opnieuw op in een realiteit die plotseling is veranderd? Wat gebeurt er als ze, naast het verdriet en trauma, te maken krijgt met sociale, culturele en gendergerelateerde verwachtingen over het gedrag en het leven als weduwe?
Op een bepaald moment besloot ik de twee werelden waarin ik me professioneel begeef – academisch werk en de behandelkamer – met elkaar te verbinden. Niet om de therapeutische ervaring om te zetten in onderzoek, maar om de vragen die voortkwamen uit jaren van luisteren en ontmoetingen te laten leiden tot systematisch wetenschappelijk onderzoek, en vervolgens de stemmen en ervaringen van de vrouwen te laten doorklinken en onze kennis en begrip als therapeuten te vergroten. Zo begon een fascinerende onderzoeksreis naar verlies en rouw na moord in de Arabische samenleving.
Wat wilden we begrijpen? Het uitgangspunt van de studie was dat de verwerking van moord van een partner niet alleen begrepen kan worden vanuit concepten als rouw, verlies of traumasymptomen. We wilden deze vrouwen veel breder observeren. Wat gebeurt er met hun zelfbeeld? Met hun lichaam, hun vrouwelijkheid, met hun rol als moeder en gezinslid, en met hun relaties met de omgeving? Hoe kijkt de maatschappij naar deze weduwen, en welke nieuwe verwachtingen en beperkingen worden hun opgelegd?
Voor dit onderzoek hebben we diepte-interviews afgenomen met twintig weduwen, Een van de belangrijkste inzichten die we kregen, is dat het leven na moord niet in een rechte lijn wordt herbouwd. Het is niet zo dat vrouwen een rouwproces doorlopen en daarna verdergaan met rehabilitatie. Integendeel, er is sprake van een voortdurend en terugkerend proces waarin trauma, lichaam, identiteit, moederschap, vrouwelijkheid, relaties, cultuur en sociale structuren elkaar beïnvloeden.
Daarnaast onderscheidde het onderzoek vier centrale, onderling verbonden gebieden.
1-Lichamelijk trauma. Moord wordt niet alleen ervaren als een gebeurtenis die in het geheugen of de gedachten voortleeft, maar die ook invloed heeft op de fysieke gewaarwording en de manier waarop vrouwen zichzelf en hun vrouwelijkheid beleven.
2-Identiteit. Na het overlijden van een partner wordt van vrouwen verwacht dat ze nieuwe verantwoordelijkheden en rollen op zich nemen. Het leven eist dat ze functioneren, opvoeden, beslissingen nemen en omgaan met een drastisch veranderde gezinssituatie.
3-Genderstigma en morele controle. Een van de belangrijkste bevindingen was dat vrouwen te maken krijgen met een verhoogde sociale druk en normen met betrekking tot kleding, gedrag, sociaal leven en relaties. Met andere woorden, weduwschap wordt ook een sociale identiteit die gepaard gaat met verwachtingen en grenzen.
4-Gezin en context. Ondersteuning na een moord kan enorm belangrijk zijn, maar vindt plaats binnen complexe relaties en sociale structuren. De studie wijst op de noodzaak om het rehabilitatieproces niet alleen te begrijpen als een persoonlijk proces voor de vrouw, maar ook in relatie tot het gezin, de gemeenschap en de systemen om haar heen.
Op basis van de vier onderzoeksgebieden die naar voren kwamen, hebben we een nieuw model voorgesteld: de belichaamde en structurele reconstructie van weduwschap na moord. Wanneer een vrouw in therapie komt na de moord op haar partner, ontmoeten we niet zomaar een ‘vrouw in de rouw’. We ontmoeten een persoon die een volledig systeem van leven en identiteit moet herbouwen binnen een veranderde familiale, sociale en culturele realiteit. In mijn ogen heeft dit belangrijke implicaties voor de therapeutische wereld: naast het werken met pijn, trauma en verdriet, is het belangrijk om aandacht te besteden aan vragen over identiteit, lichaam, vrouwelijkheid, ouderschap, relaties, erbij horen, onafhankelijkheid, perspectief, de maatschappij en de mogelijkheid om een nieuw leven op te bouwen.
Het artikel ‘Embodied Femininity Under Gendered Regulation: Identity Reconstruction Among Widows of Homicide Victims’ is het eerste in een reeks studies over dit onderwerp en richt zich specifiek op Arabische vrouwen die hun partner verloren na een moord.
