Ik ben dol op dit moment, een paar dagen voor een vakantie, wanneer alles een beetje vrijer begint te voelen. Er is iets bijna magisch aan. Plotseling is het makkelijker om de week door te komen, taken af te vinken, te beginnen met inpakken, je voor te stellen hoe het zal zijn om eindelijk ergens anders te landen. Het lijkt alsof alles daar al op ons wacht, de rust, de ontspanning en het goede humeur. Misschien kan ik deze keer echt bijkomen, denk ik bij mezelf. Misschien stopt mijn hoofd met non-stop werken. Misschien kom ik een beetje anders terug.
Zulke vakanties zijn er inderdaad geweest, dat het lichaam ontspande en we beter sliepen, dat we in een café zaten, naar de zee keken, een beetje wandelden of een boekje lazen, kortom, een dag doorbrachten zonder van tevoren vastgestelde structuur, agenda of bestemming, en ontdekten hoe goed het is om even helemaal niets te hoeven. Het is heel begrijpelijk dat we aan de hoop van zo’n ervaring vasthouden. Het grootste deel van ons leven is druk. We rennen heen en weer tussen werk, gezin, klusjes, nieuws, eindeloze berichten en grote en kleine zorgen. En de laatste jaren lijkt stress voor velen van ons bijna een constante achtergrondruis te zijn geworden. Het is dus niet verwonderlijk dat we dromen van een paar dagen waarop alles even stilstaat.
Maar soms gebeurt er in de vakantie iets anders. Je zit voor een blauwe zee, precies waar je zo graag heen wilde. Het uitzicht is prachtig, de lucht aangenaam, en er is geen enkele reden waarom je niet gelukkig zou zijn. En toch betrap je jezelf erop dat je denk aan wat je thuis heb achtergelaten. In plaats van je ontspannen te voelen, merk je dat je hoofd blijft malen. De zorgen zijn niet thuisgebleven. De spanning stopt niet bij de paspoortcontrole. Er zijn gedachten en gevoelens van verlangen, verdriet, angst of leegte die je juist nu niet had verwacht en die maar niet willen verdwijnen.
Dan volgt de teleurstelling. Hoe kan ik op de plek zijn waarnaar ik zo heb uitgekeken en er toch niet van ten volle genieten? Ik hoor deze vraag vaak. Soms van anderen, maar ook van mezelf. De waarheid is dat er niets ongewoons aan is. We kunnen in een paar uur naar het buitenland reizen, maar onze innerlijke wereld werkt niet volgens het vluchtschema. Als we een moeilijke tijd hebben doorgemaakt, als we te maken hebben met verlies, trauma, burn-out, of gewoon een leven dat te veel is geworden – al deze dingen reizen met ons mee. Niet omdat we iets verkeerd doen, maar omdat ze op dit moment deel uitmaken van ons.
Misschien is dit wel een van de grootste teleurstellingen die vakanties met zich meebrengen: het besef dat er geen plek ter wereld is die voor ons kan oplossen wat er van binnenuit om aandacht vraagt. Maar dit besef kan ook het begin zijn van iets anders. Als rust niet alleen te vinden is op de plek waar we naartoe zijn gereisd, hoeft rust misschien ook niet van de context af te hangen. Misschien kan ontspanning en loslaten niet alleen tijdens een vakantie worden bereikt, maar ook daarbuiten, in ons dagelijks leven.
Ik denk dat het woord ‘vrij’ ons in de war brengt. Meestal meten we het aan de hand van de kalender: het aantal vakantiedagen dat je nog hebt, de volgende reis die gepland staat, het aantal jaren tot je pensioen. Maar er is ook een ander soort vrijheid: de vrijheid om moe te zijn zonder het gevoel te hebben dat je faalt. De vrijheid om toe te geven dat we ons niet goed voelen, zelfs als alles om ons heen prima lijkt. De vrijheid om niet meteen elke onaangename emotie te willen oplossen. De vrijheid om mens te zijn.
Ik heb al vaak gemerkt dat er iets begint te veranderen wanneer ik stop met vechten tegen wat ik voel. Niet omdat de moeilijkheid is verdwenen, maar omdat ik niet langer bezig ben om die te laten verdwijnen. In plaats van te vragen waarom je geen plezier hebt, kun je proberen een andere vraag te stellen: wat is er met me aan de hand? Soms creëert die vraag juist wat ademruimte.
Dit betekent niet dat vakanties onbelangrijk zijn. Integendeel, ze zijn van grote waarde. Ze halen ons uit onze routine, geven ons de ruimte om onze frustraties te uiten, nieuwe herinneringen te creëren en het leven vanuit een ander perspectief te bekijken. Maar misschien kunnen we van vakanties de verantwoordelijkheid afhalen om de remedie te zijn voor alles wat ons pijn doet.
Want die kleine momenten van rust kunnen we zelfs op een gewone dag creëren. Een paar minuten zonder scherm. Een korte wandeling in de avond. Een goed gesprek met een geliefde. Muziek waarvan we houden. Een kop koffie op het balkon voordat de dag begint. Een diepe ademhaling voordat we weer een berichtje beantwoorden. Ze zullen de week in Griekenland of de trip naar de bergen niet vervangen, maar ze kunnen ons eraan herinneren dat de rust die we zoeken soms begint op het moment dat we stoppen voor onszelf weg te rennen en ermee instemmen om bij onszelf te blijven, precies zoals we zijn.
Misschien is dit wel de vrijheid waar we echt naar op zoek zijn. Niet de vrijheid om ergens anders te zijn, maar de vrijheid om te zijn waar we zijn, zonder te vechten tegen wat we voelen. Misschien is dit wel de diepere betekenis van vrijheid. Niet een plek bereiken waar geen moeilijkheden meer zijn, maar ontdekken dat je zelfs midden in de moeilijkheden kunt ademen.
Dr. Ariella Zeevi
