De adrenaline die de externe dreiging in ons losmaakt en ons scherp, alert en verenigd hield, lijkt plaats te maken voor vermoeidheid.
De afgelopen drie jaar hebben we turbulente tijden doorgemaakt die onze werkelijkheid diepgaand hebben gevormd. We functioneerden in een realiteit die iedere dag een gebeurtenis kon brengen die ons leven op zijn kop zou zetten. We hielden ons heldhaftig staande, maar in welke situatie zijn we nu beland?
De psychiaters Leonard Zunin en Diane Myer hebben een model ontwikkeld dat verschillende psychologische fases onderscheidt in het omgaan met een nationale ramp. Het beschrijft de emotionele en sociale dynamiek die een gemeenschap of land doormaakt, vanaf het moment van dreiging tot aan volledig herstel.
Volgens Zunin en Myer is er na de directe impact allereerst sprake van een ‘heroïsche fase’. Deze wordt gekenmerkt door een overweldigende golf van adrenaline en altruïsme, een sterk gevoel van eenheid en een diep besef van lotsverbondenheid. Daarop volgt de zogenaamde ‘huwelijksreisfase’, waarin de gemeenschap vaak wordt overspoeld door hulp van buitenaf, overheidsbeloftes en donaties. Mensen ervaren doorgaans optimisme en het gevoel dat we ‘samen zullen overwinnen’.
Maar nu de storm enigszins is gaan liggen, zijn we beland in de volgende fase, die van de ontnuchtering en desillusie, waarin de gevolgen van het trauma beginnen door te werken, de adrenaline afneemt en we worden geconfronteerd met vermoeidheid, rouw om wat we verloren hebben en moeite om met de eisen van de werkelijkheid om te gaan. De energie die we hebben ingezet om het gevoel van saamhorigheid vast te houden, maakt plaats voor stagnatie, uitputting en moeite om creativiteit en hoop te vinden.
Valkuilen
Een groot deel van onze vermoeidheid en frustratie komt voort uit het tevergeefs zoeken naar een soort ‘afsluitend moment’. Mensen hebben behoefte aan gebeurtenissen die structuur geven en aan data op de kalender die een begin of einde markeren. Velen van ons dachten (en hopen misschien nog steeds) dat na de verkiezingen alles op zijn plek zou vallen en we de moeilijke periode achter ons zouden kunnen laten. Maar de werkelijkheid is dat de finishlijn vaag blijft. Daarnaast zorgt ook de politieke werkelijkheid voor verdeeldheid en vraagt de polarisatie ontzettend veel van onze mentale en emotionele reserves.
Hoe komen we de vermoeidheid en teleurstelling te boven? Het antwoord ligt vooral in het opnieuw leren waarderen van het ‘grijze’ ofwel het gewone dagelijkse leven. Dit is het moment om het lage pitje op te zoeken, opnieuw te kijken naar de kleine bouwstenen waaruit ons leven bestaat en de dagelijkse routine betekenis te geven. Concreet gezegd komt het hierop neer:
- Kijk vooruit: probeer na te denken over je visie voor de nabije en verdere toekomst. Stel doelen en formuleer plannen (ook kleine) en maak een stappenplan om die te bereiken, zelfs als dat langzaam gaat.
- Creëer houvast: bouw vaste ankerpunten in je dagelijkse routine die niet afhankelijk zijn van externe ontwikkelingen.
- Heb geduld: de fase van ontnuchtering kost tijd. We weten niet precies hoe lang deze zal duren, en dat is oké. Geef die tijd de ruimte, maar verwacht tegelijkertijd niet dat alles vanzelf zal gebeuren. Het is belangrijk om in beweging te blijven, anders blijven we stilstaan.
Langzaam maar zeker zal de realiteit ons de ruimte bieden om te stoppen met het voortdurend ‘blussen van brandjes’ en te beginnen met het zaaien van zaadjes voor de toekomst. Samen bouwen we, stap voor stap, aan een dagelijks leven waarin we weer kunnen groeien en laatste fase voor ons zien, die herstel en wederopbouw. In deze fase aanvaardt de gemeenschap of het land de nieuwe werkelijkheid en begint een langdurig proces van groei. Wij zijn immers een volk van overlevers. De geschiedenis bewijst dat we over de kracht beschikken om te herstellen en zelfs sterker terug te komen dan voorheen.
